“MES” yazılımlarının raporlamaya dayalı seçimi

39

MES yazılımları sundukları işlevselliklerle üretim optimizasyonundan kalite iyileştirmelerine, kapasite kullanımından fili imalat maliyetlerinin ölçülebilmesine, izlenebilirlikten uzun dönemli sistem iyileştirme çabalarına kadar çok geniş bir yelpazede imalat firmalarına katkı sağlıyor. Bu katkılar, şirketlerin rekabet güçlerinin artmasına ve dijitalleşme düzeyinin yükseltilerek sürdürülebilirliğinin güvence altına alınmasına hizmet ediyor.

Fabrika ve atölyelerden veri toplamak için çok sayıda ticari yazılım-donanım çözümleri geliştirildi. Bu çözümlere genel olarak “MES” deniliyor. Manufacturing Execution Systems kelimelerinin baş harflerinden oluşturulan akronim olan MES, toplanan verilerin temelde fiilen iş (imalat) yapmaya yönelik kararlarda kullanılacağını vurgulamak amacıyla “execution=icraat” kelimesini içeriyor. MES yazılımları, “başlama bilgisinin alınmasından ürünlerin tamamlanıp depoya aktarılması ile biten süreci yönetmek için gerek duyulan enformasyonu kayıt altına alan ve sunan sistem” olarak tanımlanıyor.

Veri toplanması analizi ve raporlanması, detaylı üretim ve bakım çizelgelerinin yapılması, işlere ekipman, operatör gibi kaynakların atanması, yarı ürün partilerinin atölyeler içindeki hareketlerinin ve tamamlanma oranlarının izlenmesi, kurumsal kaynak planlama yazılımları ve bakım yönetim yazılımları ile veri alışverişi sağlanması MES yazılımlarının temel işlevleridir. Bu işlevler sayesinde kalite, performans, bakım, fiili maliyetler bilinebilir, maliyet yönetimi yapılabilir, kapasite kullanımı ölçülebilir.

RAPORLAMA SİSTEMİ VE MES YAZILIMLARININ SEÇİMİ

Firmaların ölçeklerine ve karmaşıklıklarına uygun olacak MES yazılımının seçilmesi önemli bir konudur. Bunun için en başta kullanıcı firmanın gereksinimlerinin keşfedilmesi gerekir. Firmaların veri gereksinimlerini keşfedebilmek için de çalışma tarzlarına bakmak lazım. Pek çok imalat firması yalnızca periyodik raporlama sistemi ile yönetilebilir. Bu sisteme zaman zaman ad hoc dediğimiz bir defaya özgü sorgulamalara yanıt verebilecek yetenekler de kazandırılabilir. Bu raporlama yapısı bir önceki periyot içinde ne zaman, neler olup bittiğini anlamayı ve “neden oldu” sorusuna bir ölçüde yanıt bulmayı kolaylaştırabilir. Buradaki tipik rapor OEE (overall equipment effectiveness) olarak bilinen performansın, çalışılabilir zamanın ve kalitenin çarpımlarıdır. OEE standart ürün üretim süresine karşı fiili süreyi, makinenin arızasız süresini ve üretilen ürünlerin kaçının kaliteli olduğunu gösteren bir indekstir. MES yazılımları OEE’yi anlık değeriyle göstererek yöneticilerin firma hedeflerine yaklaşma düzeylerini yansıtır. OEE her makinenin panelinden ve panele erişilebilen herhangi bir yerden görülebilir. Tek tek makinelerin değil de atölyenin, fabrikanın, hatta fabrikalar grubunun OEE’si de hesaplanıp gösterilebilir.

Raporlama sistemi daha yararlı hale getirmek istenirse olumsuz olayların kök nedenlerini keşfetmede kullanılacak analitik araçlar eklemek gerekir. Bu aşamadaki analitik araçlar başlıca veri küpleri oluşturmak ve küpleri değişik kesitler alarak ve değişik yönlerden bakarak (slice and dice) incelemeyi sağlayan OLAP (online analytic processing) çözümleri ile neden sonuç ilişkilerini bulmayı sağlayacak korelasyon yazılımlarından oluşur.

Firma geleceğe yönelik öngörüler üreten raporlar isteyecek düzeye ulaşmışsa daha gelişkin araçlar kullanmalı. Bu araçlar iki başlık altında toplanır; yeni nesil sensörler ve ileri veri madenciliği yazılımları. Radar, laser, mikroelektromekanik tabanlı olabilen yeni nesil sensörler yapabildikleri çok hassas ölçümlerle imalat sürecinin ne zaman tolerans sınırları dışına çıkacağını, makinenin hangi parçasının ne zaman arıza yapacağını veya enerji tüketiminin normal değeri aşacağını, hatta operatörün performansı ölçmede kullanılabilecek verileri toplayabilirler. İleri veri madenciliği yazılımları da herhangi bir sensör grubu ile toplanmış verileri korelasyon, varyans, regresyon ve çok boyutlu istatistik analizleri ile işleyerek kestirimlerde bulunmaya yardım eder. Ancak veri madenciliği yazılımları veri tabanlarına değil, veri ambarlarına bağımlıdırlar. Üstelik iyi sonuçlar için veri ambarına bazı dış data, örneğin müşteri datası, malzeme datası gibi yüklenmesi de gerekebilir. Böylece pek çok karar hızlı ve gerekçeli olarak alınabilir. İmalat tanımı gereği operasyon düzeyi faaliyet olduğundan kararlar zaman karşı daha hassastır ve hızlı olmak zorundadır. Ancak bu yapı, karar desteği sağlayacak enformasyon üretmekle beraber işlerin yapılmasını sağlamaz.

İşlerin yapılmasını sağlamak için MES’e yönlendirme yeteneği eklemek gerekir. Bu yetenek ortaya çıkan sıra dışı durumlarda operatörlere uyarılarda ve önerilerde bulunan öğrenme özelliğine sahip bir yapay zeka çözümü ile kazandırılabilir. Makine üreticileri de bu konuyu kendi uhdelerine almayı arzulasalar da imalat sistemine bütünsel bakabilen MES çözümü daha tutarlı yaklaşım sunabilir. Keza OEE için de durum aynıdır. Üstelik MES olup bitenleri başka sistemlere, ERP, Bakım Yönetimi, Otomatik Depo vb. topluca aktarabilir. MES’i ilk kez kurarken en gelişmiş halini hedeflemek arabayı atların önüne bağlamaya benzetiliyor ve kesinlikle öneriliyor. Uygulamada MES yazılımlarını kurulumu altı ila 24 ay arasında değişiyor.

MES, ŞİRKET BELLEĞİNİ ZENGİNLEŞTİREN ÇOK ÖNEMLİ BİR KURUMSALLAŞMA ADIMI

MES yazılımları, sundukları işlevselliklerle üretim optimizasyonundan kalite iyileştirmelerine, kapasite kullanımından fiili imalat maliyetlerinin ölçülebilmesine, izlenebilirlikten uzun dönemli sistem iyileştirme çabalarına kadar çok geniş bir yelpazede imalat firmalarına katkı sağlıyor. Bu katkılar, şirketlerin rekabet güçlerinin artmasına ve dijitalleşme düzeyinin yükseltilerek sürdürülebilirliğinin güvence altına alınmasına da hizmet ediyor. MES ayrıca mühendislik yetenek ve deneyimlerinin kaybolmasını engelleyen, şirket belleğini zenginleştiren çok önemli bir kurumsallaşma adımı. Bu gerçeklerin artık iyice anlaşıldığı Endüstri 4.0 çağında soru; “MES yazılımı kullansak mı?” değil, “Hangi MES yazılımını kullansak?” sorusudur.